Zespół jelita drażliwego: jakie daje objawy?

Najczęstsze objawy zespołu jelita drażliwego

IBS zalicza się do zaburzeń interakcji jelitowo-mózgowych. Oznacza to, że objawy wynikają z nieprawidłowego współdziałania układu nerwowego i przewodu pokarmowego, a niekoniecznie z widocznego uszkodzenia jelita.

Objawy mogą pojawiać się okresowo, mieć różne nasilenie i zmieniać się w czasie. Samo wzdęcie, biegunka albo zaparcie nie wystarcza jednak do rozpoznania zespołu jelita drażliwego. Szczególne znaczenie ma nawracający ból brzucha oraz jego związek z wypróżnieniem lub zmianą stolca.

Ból i skurcze brzucha

Ból może mieć charakter skurczowy, tępy, kłujący albo rozlany. Często wiąże się z wypróżnieniem: po oddaniu stolca się zmniejsza, nasila lub zmienia swoje położenie. U części osób pojawia się także uczucie rozpierania albo nadmiernej wrażliwości na rozciąganie jelita.

Nie ma jednego typowego miejsca bólu. Dolegliwości mogą występować w podbrzuszu, po lewej stronie, wokół pępka lub w kilku obszarach jednocześnie. Ból po lewej stronie brzucha nie musi oznaczać IBS, dlatego przy nowych albo nasilonych objawach pomocny może być także artykuł Ból brzucha po lewej stronie: możliwe przyczyny i objawy alarmowe.

Biegunka, zaparcia i zmienny rytm wypróżnień

W IBS może dochodzić do częstszych, luźnych lub wodnistych wypróżnień, ale także do zaparć z twardym, grudkowatym stolcem. Czasem trudność polega nie na samej częstotliwości, lecz na zmianie konsystencji stolca i poczuciu, że rytm wypróżnień stał się nieprzewidywalny.

Biegunka połączona z gorączką, wymiotami lub odwodnieniem i mająca nagły początek częściej wymaga rozważenia infekcji niż IBS. Z kolei samo utrudnione oddawanie stolca, bez typowego nawracającego bólu brzucha, nie oznacza zespołu jelita drażliwego.

Wzdęcia, gazy i uczucie pełności

Wzdęcia, zwiększona ilość gazów i uczucie pełności należą do częstych dolegliwości. Mogą nasilać się po posiłkach, po alkoholu, kofeinie, tłustych lub ostrych potrawach, a także w okresach napięcia i stresu.

Związek czasowy z konkretnym jedzeniem nie dowodzi jeszcze, że ten produkt jest przyczyną objawów. Prowadzenie krótkich notatek o posiłkach i samopoczuciu może pomóc lekarzowi lub dietetykowi ocenić powtarzalne zależności, bez wprowadzania pochopnych i restrykcyjnych eliminacji.

Parcie na stolec, niepełne wypróżnienie i śluz w stolcu

Niektóre osoby odczuwają nagłe, trudne do odroczenia parcie na stolec albo potrzebę skorzystania z toalety krótko po wypróżnieniu. Może pojawić się także wrażenie, że jelito nie zostało całkowicie opróżnione.

Śluz w stolcu może towarzyszyć IBS, ale jest objawem nieswoistym. Krew w stolcu, smoliste stolce lub krwawienie z odbytu nie powinny być automatycznie przypisywane zespołowi jelita drażliwego.

Jakie są postacie zespołu jelita drażliwego?

Podtyp IBS określa się przede wszystkim na podstawie tego, jaki rodzaj stolca dominuje w dniach z nieprawidłowym wypróżnieniem. Podział pomaga opisać problem, ale nie służy do samodzielnego stawiania diagnozy.

IBS z przewagą zaparć, IBS-C

W tej postaci dominują twarde, grudkowate stolce, rzadsze wypróżnienia, parcie i uczucie niepełnego opróżnienia. Objawom powinien towarzyszyć charakterystyczny ból brzucha, jeśli rozważa się IBS, a nie wyłącznie zaparcia czynnościowe.

IBS z przewagą biegunki, IBS-D

IBS-D wiąże się z przewagą luźnych lub wodnistych stolców, często z naglącym parciem. Powtarzająca się biegunka wymaga oceny, szczególnie gdy pojawia się nocą, prowadzi do odwodnienia albo towarzyszy jej krew, gorączka lub chudnięcie.

Postać mieszana, IBS-M

W IBS-M występują zarówno okresy twardych, trudnych do oddania stolców, jak i epizody luźnych stolców. Nie należy określać podtypu na podstawie jednego dnia. Liczy się powtarzalny wzorzec objawów obserwowany w dłuższym czasie.

Objawy, które mogą towarzyszyć IBS

Poza dolegliwościami jelitowymi mogą występować nudności, zmęczenie, ból pleców, ból miednicy, częstsze oddawanie moczu lub naglące parcie na pęcherz. Takie objawy nie potwierdzają IBS, ponieważ mogą mieć wiele innych przyczyn.

Stres i lęk mogą nasilać odczuwanie objawów, ale nie oznacza to, że IBS jest dolegliwością wymyśloną ani wywołaną wyłącznie przez psychikę. Jeśli zmęczenie jest stałe lub towarzyszy mu bladość, duszność albo kołatanie serca, potrzebna może być ocena pod kątem niedokrwistości i innych przyczyn.

Jak rozpoznaje się zespół jelita drażliwego?

Rozpoznanie opiera się na rozmowie z pacjentem, badaniu fizykalnym i analizie przebiegu objawów. Lekarz bierze pod uwagę czas trwania dolegliwości, ich związek z wypróżnieniem, wygląd stolca, wiek, choroby przewlekłe, leki oraz wywiad rodzinny.

W zależności od obrazu klinicznego mogą być potrzebne badania krwi, badania stolca, diagnostyka celiakii lub oznaczenie kalprotektyny. To ostatnie badanie może pomóc odróżnić niektóre zaburzenia niezalane od nieswoistych chorób zapalnych jelit, ale nie jest samodzielnym testem rozpoznającym IBS.

Kryteria rzymskie pomagają uporządkować objawy i czas ich trwania, lecz nie są instrukcją do samodzielnej diagnozy. IBS trzeba odróżnić między innymi od celiakii, choroby Crohna, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, infekcji i innych przyczyn dolegliwości.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Umów konsultację, jeśli objawy nawracają, utrzymują się przez kilka tygodni, nasilają się albo utrudniają pracę, sen i codzienne funkcjonowanie. Wizyta jest wskazana także wtedy, gdy zmiana rytmu wypróżnień pojawiła się po raz pierwszy lub nie ustępuje mimo prostych zmian stylu życia.

Nie odkładaj konsultacji, jeśli występują objawy alarmowe. Należą do nich krew w stolcu, czarne stolce, niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość, gorączka, wyczuwalny guz lub obrzęk brzucha, objawy nocne, uporczywe wymioty i narastający, stały ból.

Kiedy pilnie szukać pomocy

Natychmiastowej pomocy wymagają masywne krwawienie z przewodu pokarmowego, omdlenie, objawy wstrząsu, bardzo silny lub gwałtownie narastający ból brzucha, powtarzające się wymioty z niemożnością przyjmowania płynów oraz objawy ciężkiego odwodnienia.

W takiej sytuacji dzwoń pod 112 lub 999. Pilna konsultacja lekarska, na przykład z powodu krwi w stolcu lub chudnięcia bez wyraźnej przyczyny, nie zawsze oznacza stan nagły, ale nie powinna być odkładana.

Jak przygotować się do wizyty?

Przed konsultacją warto zapisać najważniejsze informacje. Nie chodzi o prowadzenie skomplikowanego dziennika, lecz o uchwycenie wzorca objawów i zmian, które mogą mieć znaczenie diagnostyczne.

• zapisz, kiedy zaczęły się dolegliwości i jak często powracają;
• opisz ból, jego miejsce, nasilenie oraz związek z wypróżnieniem;
• notuj częstotliwość wypróżnień i wygląd stolca;
• zaznacz, czy objawy wiążą się z posiłkami, alkoholem, kofeiną albo napięciem;
• przygotuj listę leków, suplementów i przebytych chorób;
• powiedz o krwi w stolcu, gorączce, chudnięciu, objawach nocnych i chorobach jelit w rodzinie.

Tak przygotowane informacje ułatwiają rozmowę i pomagają dobrać badania do konkretnej sytuacji. Nie rozpoczynaj samodzielnie restrykcyjnej diety bezglutenowej ani eliminacyjnej przed konsultacją, ponieważ może to utrudnić ocenę niektórych chorób.