Zawroty głowy przy wstawaniu, dlaczego się pojawiają?

Zawroty głowy przy wstawaniu a hipotonia ortostatyczna

Po przejściu z leżenia lub siedzenia do stania krew, pod wpływem grawitacji, częściowo przemieszcza się do nóg i jamy brzusznej. Organizm powinien szybko zareagować przyspieszeniem pracy serca oraz zwężeniem naczyń, aby utrzymać odpowiedni przepływ krwi przez mózg.

Jeśli ta reakcja jest opóźniona lub niewystarczająca, pojawia się chwilowe oszołomienie, osłabienie, mroczki przed oczami albo wrażenie, że zaraz dojdzie do omdlenia. Nie każdy taki epizod oznacza jednak hipotonię ortostatyczną i nie każdy wiąże się z niskim ciśnieniem.

W praktyce lekarz może podejrzewać hipotonię ortostatyczną, gdy po przyjęciu pozycji stojącej ciśnienie skurczowe spada co najmniej o 20 mmHg lub rozkurczowe co najmniej o 10 mmHg w ciągu 3 minut. Wynik interpretuje się razem z objawami, tętnem, lekami i chorobami przewlekłymi, a nie na podstawie pojedynczego pomiaru w domu.

Jakie są najczęstsze przyczyny zawrotów głowy po wstaniu?

Znaczenie ma nie tylko sam moment pojawienia się objawu, lecz także jego częstotliwość, czas trwania i okoliczności. Sporadyczne osłabienie po długim siedzeniu, upale lub intensywnym wysiłku ma inne znaczenie niż zawroty występujące codziennie, narastające albo prowadzące do upadków.

Odwodnienie, upał i utrata płynów

Gorączka, obfite pocenie, wymioty, biegunka i zbyt mała ilość wypijanych płynów mogą zmniejszać objętość krwi krążącej. W takich warunkach organizmowi trudniej utrzymać ciśnienie po gwałtownej zmianie pozycji.

Podobny efekt może pojawić się po dłuższym leżeniu, chorobie, pobycie w nagrzanym pomieszczeniu albo wysiłku. Samodzielne wypijanie dużych ilości wody lub zwiększanie ilości soli nie jest jednak bezpiecznym rozwiązaniem dla każdego, szczególnie przy nadciśnieniu, chorobach nerek lub niewydolności serca.

Leki i choroby przewlekłe

Zawroty po wstaniu mogą mieć związek z niektórymi lekami na nadciśnienie, lekami moczopędnymi, preparatami wpływającymi na układ nerwowy oraz częścią leków stosowanych w chorobach serca. Jeśli objawy zaczęły się po włączeniu leku lub zmianie dawki, należy omówić to z lekarzem, a nie odstawiać preparat samodzielnie.

Znaczenie mogą mieć również cukrzyca, zaburzenia układu autonomicznego, niedokrwistość i inne choroby przewlekłe. Ich obecność nie przesądza o przyczynie zawrotów, ale jest ważną informacją podczas konsultacji.

Problemy z sercem, krwią lub układem nerwowym

Zaburzenia rytmu serca mogą powodować osłabienie, kołatanie, uczucie pustki w głowie lub omdlenie. Niedokrwistość i inne stany ograniczające dostarczanie tlenu do tkanek także mogą nasilać gorsze samopoczucie przy zmianie pozycji.

Jeśli zawrotom towarzyszą objawy neurologiczne, nietypowe zaburzenia równowagi albo utrzymujące się problemy z widzeniem, potrzebna jest ocena lekarska. Gdy pojawia się również ból lub napięcie karku, pomocnym uzupełnieniem informacji może być materiał Ból karku i zawroty głowy, co może oznaczać taki objaw?

Jakie objawy mogą towarzyszyć spadkowi ciśnienia?

Przy przejściowym spadku ciśnienia częste są oszołomienie, osłabienie, przygasanie obrazu, mroczki przed oczami, nudności i uczucie niestabilności. Niektóre osoby odczuwają kołatanie serca, zimny pot albo silną potrzebę natychmiastowego usiąścia.

Trzeba odróżnić takie wrażenie od prawdziwego wirowania otoczenia. Wirujące zawroty, zwłaszcza połączone z szumami usznymi lub niedosłuchem, mogą kierować uwagę na układ przedsionkowy, a nie na samo ciśnienie.

Jak odczuwany jest objaw?	Co może mieć znaczenie?	Co zanotować
Oszołomienie, mroczki, słabość po wstaniu	Możliwy przejściowy spadek ciśnienia, odwodnienie lub działanie leku	Pozycję ciała, czas trwania, ciśnienie i tętno
Wirowanie otoczenia	Możliwy problem układu równowagi, niekoniecznie związany z ciśnieniem	Ruch wywołujący objaw, szumy uszne, niedosłuch, nudności
Kołatanie, osłabienie lub omdlenie	Potrzebna ocena między innymi pod kątem zaburzeń rytmu serca	Czas początku, regularność pulsu, utratę przytomności i uraz

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Konsultację warto umówić, jeśli zawroty powtarzają się, nasilają, utrudniają codzienne funkcjonowanie albo pojawiły się po rozpoczęciu nowego leczenia. Dotyczy to także sytuacji, w której dochodzi do omdlenia, upadku, urazu, wyraźnego kołatania serca lub objawów występujących mimo odpoczynku.

Nie należy czekać wyłącznie na kolejny pomiar ciśnienia. Znaczenie ma cały obraz: choroby przewlekłe, przyjmowane leki, utrata płynów, pora dnia, pozycja ciała i objawy towarzyszące.

Kiedy pilnie szukać pomocy?

Zadzwoń pod 112 lub 999, jeśli zawroty pojawiły się nagle razem z osłabieniem albo drętwieniem jednej strony ciała, zaburzeniami mowy, widzenia lub chodzenia, nagłym silnym bólem głowy czy wyraźnym splątaniem. Takie objawy mogą wskazywać na udar mózgu i wymagają natychmiastowej oceny.

Pilnej pomocy wymagają również omdlenie, brak pełnego powrotu świadomości, ból w klatce piersiowej, duszność, bardzo silne lub nieregularne kołatanie serca oraz uraz po upadku. Nie prowadź wtedy samodzielnie samochodu i nie czekaj, aż objawy same ustąpią.

Jak wygląda diagnostyka?

Podczas wizyty lekarz zapyta o moment występowania objawów, ich charakter, czas trwania, choroby przewlekłe i stosowane leki. Może zmierzyć ciśnienie oraz tętno po odpoczynku w pozycji leżącej, a następnie po 1 i 3 minutach stania.

W zależności od sytuacji diagnostyka obejmuje między innymi EKG, badania krwi lub test pochyleniowy. Zakres badań zależy od wieku, wyników badania, obecności omdleń i tego, czy objawy sugerują problem sercowy, metaboliczny, neurologiczny lub przedsionkowy.

Co zrobić, gdy kręci się w głowie po wstaniu?

Najpierw usiądź albo połóż się, aby zmniejszyć ryzyko upadku. Jeśli objaw pojawia się po przebudzeniu, odczekaj chwilę w pozycji siedzącej, oprzyj stopy na podłodze i dopiero potem wstań powoli.

• unikaj gwałtownego podnoszenia się po dłuższym leżeniu lub siedzeniu;
• przy silnym osłabieniu trzymaj się stabilnego oparcia i nie przechodź od razu po schodach;
• zanotuj porę, pozycję ciała, czas trwania oraz objawy towarzyszące;
• nie zmieniaj samodzielnie dawek leków i nie odstawiaj preparatów;
• płyny lub sól zwiększaj tylko wtedy, gdy jest to zgodne z zaleceniami lekarza i twoim stanem zdrowia.

Jak przygotować się do konsultacji?

Przed wizytą zapisz, jak często występują zawroty, czy pojawiają się po wstaniu z łóżka, krzesła lub po dłuższym siedzeniu oraz ile trwają. Przydatne są także informacje o gorączce, poceniu, wymiotach, biegunce, ostatnich infekcjach i zmianach w leczeniu.

Jeśli mierzysz ciśnienie, zapisz pozycję ciała, godzinę, wartość ciśnienia skurczowego i rozkurczowego oraz tętno. Pomiar domowy może pomóc opisać sytuację, ale sam nie rozpoznaje hipotonii ortostatycznej ani jej przyczyny.

Jeżeli porannemu osłabieniu towarzyszy ból głowy, osobnym tematem do omówienia może być ból głowy po przebudzeniu. Nie oznacza to automatycznie wspólnego źródła obu objawów.