Zawroty głowy i nudności: co mogą oznaczać?

Co dokładnie oznaczają zawroty głowy?

Określenie „zawroty głowy” nie opisuje jednego konkretnego odczucia. Dla jednej osoby będzie to wirowanie otoczenia lub własnego ciała, dla innej chwiejność, oszołomienie albo wrażenie, że za chwilę dojdzie do omdlenia.

To rozróżnienie ma znaczenie. Wirowanie nasilające się przy obracaniu głowy częściej kieruje uwagę na układ równowagi, natomiast osłabienie przy szybkim wstawaniu może mieć związek ze spadkiem ciśnienia lub odwodnieniem. Sam opis nie wystarcza jednak do rozpoznania przyczyny.

Przydatne jest zanotowanie, kiedy objawy się zaczęły, jak długo trwają, co je wywołuje oraz czy towarzyszą im wymioty, szum w uszach, pogorszenie słuchu, ból głowy, zaburzenia widzenia lub problemy z chodzeniem.

Najczęstsze przyczyny zawrotów głowy i nudności

Jednoczesne nudności i zawroty często wynikają z pobudzenia układu równowagi. Mogą też pojawić się wtedy, gdy organizm jest odwodniony, ciśnienie spada, występuje infekcja albo lek wpływa na układ nerwowy lub krążenie.

Problemy z uchem wewnętrznym i łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy

Błędnik i pozostałe struktury ucha wewnętrznego pomagają utrzymać równowagę. Zaburzenia w tym obszarze mogą powodować wrażenie wirowania, nudności, chwiejność, a czasem także szum uszny lub pogorszenie słuchu.

Łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy często mają postać krótkich epizodów wywoływanych ruchem głowy, na przykład podczas obracania się w łóżku. Nowe, bardzo nasilone objawy, dolegliwości po urazie albo symptomy neurologiczne wymagają oceny lekarskiej, dlatego nie należy samodzielnie wykonywać manewrów diagnostycznych ani leczniczych.

Choroba Ménière’a i zapalenie neuronu przedsionkowego to inne przykłady problemów, które mogą wpływać na równowagę. Ich rozpoznanie wymaga zebrania wywiadu i badania, a nie tylko porównania objawów z opisem znalezionym w internecie.

Odwodnienie, spadek ciśnienia i przegrzanie

Nudności i zawroty mogą pojawić się po wymiotach, biegunce, gorączce, intensywnym poceniu, wysiłku lub zbyt małej ilości przyjmowanych płynów. Podobne odczucia zdarzają się przy szybkim wstawaniu, gdy ciśnienie nie dostosowuje się od razu do zmiany pozycji.

Na odwodnienie mogą wskazywać suchość w ustach, ciemny mocz, skąpe oddawanie moczu i narastające osłabienie. W upale znaczenie ma także czas spędzony na słońcu, wysiłek oraz temperatura ciała. Wysoka temperatura, zaburzenia świadomości lub szybko pogarszający się stan są wskazaniem do wezwania pomocy.

Migrena, infekcja i choroba lokomocyjna

Migrena nie zawsze przebiega z silnym bólem głowy. U części osób dominują nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło, zawroty lub niepewność chodu.

Infekcja może pogarszać samopoczucie i sprzyjać odwodnieniu, a ruch pojazdu, statku lub karuzeli może wywoływać chorobę lokomocyjną. Nowy, nagły albo wyjątkowo silny ból głowy z wymiotami i zawrotami wymaga pilnej oceny, nawet jeśli wcześniej zdarzały się migreny.

Leki i inne możliwe czynniki

Zawroty głowy mogą być działaniem niepożądanym nowego leku albo skutkiem zmiany dawki. Podczas konsultacji trzeba powiedzieć o wszystkich przyjmowanych preparatach, także dostępnych bez recepty.

Znaczenie mają również uraz głowy, ciąża, cukrzyca, choroby serca i zaburzenia ciśnienia. Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani sięgać po preparaty przeciwwymiotne lub „na błędnik” bez sprawdzenia przeciwwskazań.

Zawroty głowy i nudności, kiedy pilnie szukać pomocy?

Dzwoń pod 112 lub 999, jeśli nagłym zawrotom towarzyszy choć jeden z poniższych objawów:

• osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, opadanie kącika ust albo zaburzenia mowy,
• nagłe zaburzenia widzenia, chodzenia, równowagi lub świadomości,
• omdlenie, drgawki, duszność, ból w klatce piersiowej albo wyraźne zaburzenia rytmu serca,
• bardzo silny lub nagły ból głowy, sztywność karku i wysoka gorączka,
• utrzymujące się wymioty, niemożność przyjmowania płynów albo szybko narastające osłabienie,
• nagła zmiana słuchu lub widzenia.

Objawy udaru mogą ustąpić po kilku minutach, ale nie oznacza to bezpieczeństwa. Nie czekaj na poprawę i nie prowadź samodzielnie samochodu. Jeśli to możliwe, zapamiętaj godzinę początku objawów i przekaż ją zespołowi ratownictwa.

Co zrobić do czasu konsultacji?

Usiądź lub połóż się w bezpiecznym miejscu, najlepiej z dala od schodów i ostrych krawędzi. Wstawaj powoli, unikaj gwałtownych ruchów głową i poproś kogoś o pomoc, jeśli czujesz niestabilność.

Nie prowadź samochodu, nie wchodź na drabinę i nie obsługuj maszyn, dopóki objawy całkowicie nie ustąpią i nie będzie jasne, co je wywołało. Jeśli nie ma nasilonych wymiotów, można próbować przyjmować małe ilości płynów, zamiast wypijać dużą porcję naraz.

Osoby z niewydolnością serca, chorobami nerek lub innymi ograniczeniami dotyczącymi płynów powinny zachować szczególną ostrożność. W takiej sytuacji sposób nawadniania najlepiej ustalić z lekarzem.

Kiedy umówić wizytę u lekarza?

Konsultacja jest potrzebna przy pierwszym epizodzie, nawracających zawrotach, utrzymywaniu się objawów albo ich nasilaniu. Warto zgłosić się do lekarza także wtedy, gdy nudności i zawroty pojawiają się po rozpoczęciu leczenia, towarzyszą im problemy ze słuchem lub równowagą albo dochodzi do częstych wymiotów.

Nie bagatelizuj objawów tylko dlatego, że nie ma bólu głowy. Jeśli dolegliwości powtarzają się rano, można dodatkowo przeczytać informacje o bólu głowy po przebudzeniu, ale nawracające objawy nadal wymagają indywidualnej oceny.

Jak wygląda diagnostyka?

Lekarz zapyta o rodzaj zawrotów, czas trwania napadów, związek z ruchem głowy, infekcję, uraz, nowe leki i objawy towarzyszące. Przydatne są także informacje o chorobach przewlekłych, ciąży, wymiotach, biegunce, upale i ilości oddawanego moczu.

W zależności od sytuacji może zostać zmierzone ciśnienie tętnicze, a także oceniony chód, równowaga, słuch i stan neurologiczny. Dodatkowe badania dobiera się do obrazu objawów. Nie każda osoba z zawrotami potrzebuje badań obrazowych.

Jeśli zawrotom towarzyszy ból karku, pomocny może być także materiał o bólu karku i zawrotach głowy. Taki link nie zastępuje jednak badania, szczególnie gdy objawy są nowe lub szybko narastają.