Kołatanie serca w spoczynku, skąd się bierze i kiedy wymaga konsultacji?

Jak odczuwa się kołatanie serca w spoczynku?

Kołatanie serca w spoczynku to odczuwanie własnego bicia serca jako przyspieszonego, bardzo mocnego, trzepoczącego, nierównego albo przeskakującego. Wrażenie może być zlokalizowane w klatce piersiowej, szyi lub gardle i pojawić się podczas siedzenia, leżenia albo przed zaśnięciem.

Samo kołatanie nie rozpoznaje arytmii. Rytm serca może być prawidłowy, choć bardziej zauważalny, albo nieprawidłowy, dlatego znaczenie mają także czas trwania epizodu, jego powtarzalność, regularność pulsu i objawy towarzyszące.

Najczęstsze przyczyny kołatania serca podczas odpoczynku

Odczuwanie bicia serca może nasilać się wtedy, gdy organizm jest pobudzony, odwodniony lub osłabiony. Bywa też związane z czynnikami, które przyspieszają pracę serca albo zwiększają uwagę skupioną na sygnałach z ciała.

Stres, lęk, niewyspanie i odwodnienie

Napięcie emocjonalne, lęk, napad paniki, brak snu, gorączka i intensywny wysiłek mogą przejściowo zmieniać odczuwanie pracy serca. Podobnie działa odwodnienie, zwłaszcza po infekcji, wymiotach, biegunce lub dużym wysiłku.

Ustąpienie objawu po odpoczynku lub wypiciu płynów nie wyjaśnia jednak automatycznie jego przyczyny. Jeśli kołatanie jest nowe, nawraca albo staje się coraz bardziej dokuczliwe, nie należy sprowadzać go wyłącznie do stresu.

Kofeina, alkohol, nikotyna i leki

Kołatanie mogą wywoływać kawa, napoje energetyczne, alkohol, nikotyna oraz suplementy o działaniu pobudzającym. Znaczenie ma nie tylko pojedynczy produkt, lecz także jego ilość, pora przyjęcia i indywidualna reakcja organizmu.

Przyczyną może być również lek bez recepty, na przykład preparat na przeziębienie zawierający pseudoefedrynę lub fenylefrynę. Leków na receptę nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać ich dawkowania. Lepiej sprawdzić ulotkę i omówić wszystkie preparaty z lekarzem lub farmaceutą.

Zaburzenia rytmu serca i inne przyczyny wymagające oceny

Kołatanie może towarzyszyć dodatkowym pobudzeniom, częstoskurczowi, migotaniu przedsionków lub innym zaburzeniom rytmu. Możliwy jest także związek z chorobą serca, zaburzeniami elektrolitowymi, nadczynnością tarczycy oraz wybranymi chorobami płuc lub nerek.

Nie oznacza to, że każde trzepotanie w klatce piersiowej jest arytmią. Rozpoznanie wymaga oceny medycznej, a często także zapisu elektrycznej pracy serca.

Kołatanie serca w spoczynku, kiedy skontaktować się z lekarzem?

Umów konsultację, jeśli jest to pierwszy taki epizod, objaw regularnie wraca, trwa dłużej niż wcześniej lub pojawia się coraz częściej. Szybszej oceny wymaga także wyraźnie nieregularny rytm, kołatanie przy rozpoznanej chorobie serca, w ciąży albo podczas przyjmowania leków mogących wpływać na rytm.

Kontakt z lekarzem jest wskazany również wtedy, gdy kołataniu towarzyszą osłabienie, gorsza tolerancja wysiłku, uczucie nierównego pulsu lub zawroty głowy, nawet jeśli nie dochodzi do omdlenia. Przydatne może być opisanie różnicy między szybkim rytmem a rytmem nieregularnym: te odczucia nie oznaczają tego samego i żadne z nich samo nie potwierdza arytmii.

Sytuacja	Co zrobić	Na co zwrócić uwagę
Krótki, pojedynczy epizod bez innych objawów	Obserwować i zanotować okoliczności	Kofeina, stres, odwodnienie, brak snu
Epizody nawracające, dłuższe lub nasilające się	Umówić konsultację lekarską	Częstość, długość, regularność pulsu, choroby i leki
Kołatanie z bólem w klatce, dusznością lub omdleniem	Natychmiast zadzwonić pod 112 lub 999	Nie prowadzić samodzielnie samochodu

Kiedy pilnie szukać pomocy?

Natychmiastowej pomocy wymagają: ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, omdlenie albo stan bliski omdlenia, silne zawroty głowy, zimne poty, splątanie i nagłe znaczne osłabienie. W takiej sytuacji należy zadzwonić pod 112 lub 999, zamiast samodzielnie jechać do szpitala.

Nie czekaj na ustąpienie objawu, jeśli kołatanie jest intensywne i towarzyszą mu wymienione symptomy. Informacje o wcześniejszych epizodach są pomocne, ale nie powinny opóźniać wezwania pomocy.

Jeśli pojawia się duszność, pomocne może być także zapoznanie się z informacjami o uczuciu braku powietrza. Ból w klatce piersiowej opisano szerzej w materiale o bólu po lewej stronie klatki piersiowej, ale przy objawach alarmowych najważniejszy jest telefon pod numer alarmowy.

Jak lekarz sprawdza przyczynę kołatania serca?

Podstawą jest wywiad, badanie fizykalne, pomiar pulsu i elektrokardiogram, czyli EKG. Lekarz może zlecić także badania krwi, między innymi ocenę elektrolitów oraz hormonów tarczycy, zależnie od objawów i stanu zdrowia.

Jeżeli kołatanie nie występuje w czasie wizyty, pojedyncze EKG może nie uchwycić zaburzenia. Wtedy rozważa się Holter EKG lub dłuższe monitorowanie rytmu, dobrane do tego, jak często pojawiają się epizody.

Co zanotować przed wizytą i czego nie robić samodzielnie?

Przed konsultacją warto prowadzić prostą notatkę. Nie musi zawierać skomplikowanych pomiarów, liczy się powtarzalny opis sytuacji.

• zapisz datę, godzinę, długość i częstość epizodów;
• opisz, czy rytm wydawał się szybki, mocny, regularny czy nierówny;
• zanotuj sytuację poprzedzającą objaw, na przykład stres, wysiłek, kawę, alkohol, infekcję lub brak snu;
• odnotuj puls, jeśli możesz zmierzyć go spokojnie, oraz objawy towarzyszące;
• przygotuj listę leków, suplementów, napojów energetycznych, nikotyny i alkoholu.

Dane z zegarka lub domowego urządzenia mogą pomóc lekarzowi zrozumieć, kiedy występuje problem, ale nie zastępują EKG. Nie odstawiaj samodzielnie leków kardiologicznych, hormonalnych ani psychiatrycznych. Jeśli pojawiają się zawroty głowy, pomocne może być także odróżnienie ich od stanu bliskiego omdlenia, o czym szerzej wyjaśnia artykuł o zawrotach głowy przy wstawaniu.