Podwyższony cholesterol: co oznacza wynik powyżej normy?

Co właściwie oznacza podwyższony cholesterol?

Podwyższony cholesterol oznacza, że co najmniej jeden parametr lipidogramu przekracza zakres uznany za właściwy w danej sytuacji. Nie musi chodzić wyłącznie o cholesterol całkowity. Odchylenie może dotyczyć przede wszystkim LDL, trójglicerydów albo niekorzystnego zestawienia kilku parametrów.

Cholesterol jest potrzebny organizmowi, między innymi do budowy błon komórkowych i produkcji niektórych hormonów. Problem pojawia się wtedy, gdy zaburzenia lipidowe utrzymują się przez dłuższy czas i zwiększają ryzyko miażdżycy oraz chorób sercowo-naczyniowych.

Zakres referencyjny wydrukowany przez laboratorium nie zawsze jest indywidualnym celem leczenia. Lekarz bierze pod uwagę między innymi wiek, ciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, cukrzycę, choroby nerek, przebyte zdarzenia sercowo-naczyniowe i wywiad rodzinny.

Który wynik jest najważniejszy: cholesterol całkowity, LDL, HDL czy trójglicerydy?

Cholesterol całkowity jest wartością zbiorczą. Pomaga opisać profil lipidowy, ale sam nie pokazuje, jaka część cholesterolu przypada na poszczególne frakcje. Dlatego do oceny wyniku potrzebny jest pełny lipidogram.

Cholesterol LDL

LDL ma zwykle największe znaczenie przy ocenie ryzyka i ustalaniu celu leczenia. Jego podwyższony poziom sprzyja odkładaniu się blaszek miażdżycowych w ścianach tętnic, ale interpretacja zawsze powinna uwzględniać całe ryzyko pacjenta.

Nie istnieje jedna wartość LDL odpowiednia dla wszystkich. W orientacyjnych zaleceniach cele są niższe u osób po zawale lub udarze oraz przy dużym ryzyku sercowo-naczyniowym. Szczegółowy cel ustala lekarz na podstawie aktualnych zaleceń i sytuacji zdrowotnej.

Cholesterol HDL

HDL bywa nazywany dobrym cholesterolem, ale to uproszczenie. Wyższy HDL nie oznacza, że podwyższony LDL przestaje mieć znaczenie. Nie należy traktować HDL jako samodzielnej ochrony przed skutkami nieprawidłowego lipidogramu.

Trójglicerydy i cholesterol nie-HDL

Trójglicerydy mogą rosnąć między innymi przy nadmiernej masie ciała, diecie z dużą ilością cukrów prostych, spożywaniu alkoholu, cukrzycy lub innych zaburzeniach metabolicznych. Ich wynik trzeba odczytywać razem z LDL i HDL.

Cholesterol nie-HDL jest obliczany przez odjęcie HDL od cholesterolu całkowitego. Może być szczególnie pomocny wtedy, gdy trójglicerydy są podwyższone lub gdy lekarz chce ocenić łączną ilość frakcji sprzyjających miażdżycy.

Czy podwyższony cholesterol daje objawy?

Najczęściej nie. Hipercholesterolemia zwykle przebiega bez wyraźnych dolegliwości i zostaje wykryta podczas badania krwi. Ból głowy, zmęczenie czy zawroty głowy nie są typowymi objawami samego wysokiego cholesterolu, dlatego nie należy automatycznie przypisywać mu takich problemów.

Objawy pojawiają się zwykle dopiero wtedy, gdy rozwinie się choroba związana z miażdżycą, ale nie pozwalają one samodzielnie określić przyczyny. Ból w klatce piersiowej albo drętwienie ręki wymagają oceny pod kątem wielu możliwych przyczyn, a nie tylko interpretacji lipidogramu. Pomocne mogą być informacje o bólu w klatce piersiowej po lewej stronie oraz o drętwieniu lewej ręki.

Skąd bierze się wysoki cholesterol?

Na wynik wpływają geny, sposób odżywiania, aktywność fizyczna, masa ciała, palenie tytoniu i alkohol. Nie każdy podwyższony cholesterol jest jednak skutkiem stylu życia. Znaczenie mogą mieć także niedoczynność tarczycy, cukrzyca, choroby nerek, choroby wątroby oraz niektóre leki.

Dlatego przy nieprawidłowym wyniku lekarz może zapytać o dotychczasowe choroby, przyjmowane preparaty i przypadki wczesnych zawałów lub udarów w rodzinie. Czasem potrzebne są dodatkowe badania, aby wykluczyć wtórne przyczyny dyslipidemii.

Jak czytać lipidogram i kiedy wynik wymaga konsultacji?

Najlepiej zapisać wszystkie wartości z wyniku: cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy oraz ewentualnie cholesterol nie-HDL. Następnie trzeba odnieść je do własnej sytuacji zdrowotnej, a nie tylko do zakresu podanego automatycznie przez laboratorium.

Konsultacja jest szczególnie ważna, gdy LDL jest wyraźnie podwyższony, wynik powtarza się w kolejnych badaniach, występuje cukrzyca lub choroba nerek, albo w przeszłości doszło do zawału, udaru czy innego zdarzenia naczyniowego.

LDL powyżej 190 mg/dl, kiedy podejrzewa się hipercholesterolemię rodzinną?

LDL na poziomie co najmniej 190 mg/dl jest wskazaniem do konsultacji i rozważenia diagnostyki w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej. Podejrzenie staje się bardziej uzasadnione, jeśli w rodzinie występowały bardzo wysokie wyniki cholesterolu albo zawały i udary w młodym wieku.

Sam wynik nie potwierdza rozpoznania. Lekarz może przeanalizować historię rodzinną, wykluczyć inne przyczyny i zalecić ocenę krewnych, jeśli będzie to zasadne.

Jak przygotować się do badania cholesterolu?

Rutynowy lipidogram nie zawsze wymaga pobrania krwi na czczo. Sposób przygotowania zależy od celu badania, wcześniejszych wyników i zaleceń laboratorium lub lekarza.

• Nie stosuj głodówki ani bardzo restrykcyjnej diety przed badaniem.
• Przed pobraniem unikaj alkoholu i intensywnego wysiłku.
• Przekaż osobie kierującej na badanie informacje o lekach i chorobach przewlekłych.
• Jeśli trójglicerydy są wysokie, zapytaj, czy potrzebne jest powtórzenie badania na czczo.
• Nie wyciągaj wniosków z jednego wyniku bez uwzględnienia okoliczności badania.

Co można zrobić, aby obniżyć cholesterol?

Podstawą jest sposób odżywiania z mniejszą ilością tłuszczów nasyconych i żywności wysokoprzetworzonej. W codziennym jadłospisie powinno być więcej warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i nasion roślin strączkowych.

Znaczenie ma także regularny ruch, ograniczenie alkoholu, zaprzestanie palenia oraz redukcja masy ciała, jeśli jest potrzebna. Zmiany najlepiej wprowadzać stopniowo i tak, aby dało się je utrzymać przez dłuższy czas.

Kiedy lekarz może zalecić leki?

Decyzja o statynie lub innym leku zależy od wysokości LDL, całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, chorób towarzyszących i wcześniejszych zdarzeń naczyniowych. Samo niewielkie przekroczenie zakresu referencyjnego nie oznacza automatycznie konieczności leczenia farmakologicznego.

Przy bardzo wysokim ryzyku albo znacznie podwyższonym LDL sama zmiana stylu życia może nie wystarczyć. Leku nie należy jednak rozpoczynać, odstawiać ani modyfikować bez uzgodnienia z lekarzem.

Kiedy pilnie szukać pomocy?

Podwyższony cholesterol zwykle nie jest stanem nagłym, ale może zwiększać ryzyko chorób, które wymagają szybkiej reakcji. Dzwoń pod numer 112 lub 999, jeśli pojawi się nagły, silny lub narastający ból, ucisk albo rozpieranie w klatce piersiowej, szczególnie z dusznością, zimnym potem, nudnościami lub promieniowaniem do ręki, pleców, szyi albo żuchwy.

Natychmiastowej pomocy wymagają także nagłe opadnięcie kącika ust, osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy, widzenia albo równowagi. Pilnej oceny wymaga również ciężka duszność, omdlenie i bardzo silny, nietypowy ból głowy.

Przy bólu nasilającym się podczas oddychania przeczytaj także informacje o bólu w klatce piersiowej przy oddychaniu, ale nie odkładaj pomocy, jeśli objawy są nagłe lub intensywne.