Niskie ciśnienie, objawy hipotensji i możliwe przyczyny

Niskie ciśnienie, od jakiej wartości mówimy o hipotensji?

Za orientacyjnie niskie ciśnienie tętnicze często uznaje się wynik poniżej 90/60 mmHg. Jest to jednak punkt odniesienia, a nie sztywna granica choroby. U jednej osoby taki pomiar może występować stale bez dolegliwości, a u innej podobna wartość może oznaczać nagły spadek i wymagać wyjaśnienia.

Znaczenie mają oba wyniki, czyli ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, a także puls, samopoczucie i okoliczności pomiaru. Inaczej ocenia się pojedynczy niski wynik po odpoczynku, a inaczej powtarzające się spadki z zawrotami głowy lub omdleniem.

Sytuacja	Co może oznaczać	Co zrobić
Niska wartość bez objawów, podobna do wcześniejszych pomiarów	Możliwa indywidualna cecha organizmu	Obserwować wyniki i omówić je podczas planowej konsultacji, jeśli pojawią się zmiany
Niski pomiar z zawrotami głowy, osłabieniem lub nudnościami	Objawowa hipotensja, ale także inna przyczyna złego samopoczucia	Usiąść lub położyć się, powtórzyć pomiar po odpoczynku i skontaktować się z lekarzem, jeśli objawy się powtarzają
Nagły spadek z omdleniem, dusznością, bólem w klatce piersiowej lub splątaniem	Możliwy stan nagły, w tym zaburzenia krążenia lub wstrząs	Wezwać pomoc pod numerem 112 albo 999

Niskie ciśnienie, objawy, które mogą się pojawić

Najczęstsze objawy niskiego ciśnienia to zawroty głowy, uczucie pustki lub lekkości w głowie, osłabienie i zmęczenie. Niektóre osoby opisują także wrażenie, że za chwilę zemdleją, szczególnie po dłuższym staniu albo szybkim wstaniu z łóżka.

Hipotensji mogą towarzyszyć nudności, zaburzenia widzenia, trudności z koncentracją, senność i chłodne dłonie. Objawy te nie są swoiste. Podobne dolegliwości mogą pojawić się między innymi przy odwodnieniu, infekcji, niedokrwistości, zaburzeniach snu lub działaniach niepożądanych leków, dlatego samopoczucie nie wystarcza do ustalenia przyczyny.

Zawroty głowy, osłabienie i uczucie omdlewania

Zawroty głowy po zmianie pozycji często wskazują na problem z dostosowaniem krążenia do pionizacji. Ryzyko jest większe, gdy ktoś szybko wstaje, jest odwodniony, długo nic nie jadł albo przyjmuje leki obniżające ciśnienie.

Jeśli pojawia się stan przedomdleniowy, trzeba przerwać aktywność i usiąść lub położyć się. Omdlenie może doprowadzić do upadku i urazu, dlatego nie należy próbować „rozchodzić” nasilających się objawów.

Zaburzenia widzenia, nudności i trudności z koncentracją

Przy niższym ciśnieniu może wystąpić zamazane widzenie, mroczki przed oczami, nudności albo trudność w skupieniu uwagi. Objawy powinny ustąpić lub osłabnąć po przyjęciu bezpiecznej pozycji, ale ich nawracanie wymaga oceny lekarskiej.

Nie każde zmęczenie, ból głowy czy senność oznacza hipotensję. Jeśli takie dolegliwości utrzymują się niezależnie od pomiarów, przydatne może być także sprawdzenie innych możliwych przyczyn, opisanych na przykład w materiale o ciągłym zmęczeniu i senności.

Niedociśnienie ortostatyczne, dlaczego objawy pojawiają się po wstaniu?

Niedociśnienie ortostatyczne dotyczy spadku ciśnienia po przejściu z pozycji leżącej lub siedzącej do stojącej. Krew chwilowo gromadzi się w kończynach dolnych, a organizm nie zawsze dostosowuje odpowiednio pracę serca i naczyń. Wtedy mogą pojawić się zawroty głowy, osłabienie, zaburzenia widzenia albo omdlenie.

W warunkach klinicznych bierze się pod uwagę spadek ciśnienia skurczowego o co najmniej 20 mmHg lub rozkurczowego o co najmniej 10 mmHg w ciągu trzech minut od pionizacji. Taki wynik wymaga prawidłowo przeprowadzonego pomiaru. Pojedyncze domowe badanie, wykonane bez zapisania pozycji ciała i czasu, nie rozpoznaje niedociśnienia ortostatycznego.

Możliwe przyczyny niskiego ciśnienia

Jedną z częstych przyczyn przejściowego spadku ciśnienia jest odwodnienie, na przykład po wymiotach, biegunce, gorączce, intensywnym wysiłku lub niewystarczającym przyjmowaniu płynów. Niskie wartości mogą też wiązać się z utratą krwi, w tym z krwawieniem, którego nie zawsze od razu widać.

Znaczenie mogą mieć leki, między innymi część preparatów stosowanych w chorobach serca, leków hipotensyjnych i diuretyków. Nie należy jednak samodzielnie ich odstawiać ani zmieniać dawek. Takie objawy trzeba zgłosić osobie prowadzącej leczenie.

Do innych możliwych przyczyn należą choroby serca, zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca, zaburzenia układu nerwowego, ciężka infekcja oraz reakcja alergiczna. Jest to lista orientacyjna, a nie zestaw rozpoznań do samodzielnego przypisania sobie.

Co zrobić, gdy pojawiają się objawy niskiego ciśnienia?

Najpierw przerwij czynność, która wywołała lub nasiliła dolegliwości. Usiądź albo połóż się, a jeśli nie ma przeciwwskazań i nie występują objawy wymagające natychmiastowej pomocy, unieś nogi powyżej poziomu serca.

• Zostań w bezpiecznej pozycji do czasu wyraźnego ustąpienia zawrotów głowy.
• Nie prowadź samochodu i nie wchodź po schodach, jeśli czujesz, że możesz zemdleć.
• Po odpoczynku powtórz pomiar, zapisując ciśnienie skurczowe, rozkurczowe, puls i pozycję ciała.
• Jeśli możesz bezpiecznie pić, przyjmij niewielką ilość płynu, chyba że lekarz zalecił ograniczenie płynów.
• Nie zwiększaj rutynowo soli i nie zmieniaj leczenia bez konsultacji, szczególnie przy chorobach serca, nerek lub w ciąży.

Samo wypicie kawy nie jest leczeniem hipotensji. Kofeina może krótkotrwale zmienić ciśnienie u części osób, ale nie usuwa przyczyny objawów i nie zastępuje diagnostyki.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Umów konsultację, jeśli niskie pomiary powtarzają się, pojawiają się nowe zawroty głowy, osłabienie lub omdlenia albo dolegliwości zaczęły się po włączeniu czy zmianie dawki leku. Wizyta jest potrzebna także wtedy, gdy objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie lub występują mimo prawidłowego nawodnienia i odpoczynku.

Do rozmowy ze specjalistą przygotuj dzienniczek pomiarów. Zapisuj datę i godzinę, wynik ciśnienia skurczowego i rozkurczowego, puls, pozycję ciała, objawy, przyjęte leki, ilość wypitych płynów oraz sytuację, w której doszło do pogorszenia samopoczucia.

Kiedy pilnie szukać pomocy?

Dzwoń pod numer 112 albo 999, jeśli niskiemu ciśnieniu towarzyszy omdlenie, ból w klatce piersiowej, duszność, silne lub nieregularne bicie serca, narastające splątanie albo trudność z obudzeniem osoby.

Alarmujące są także zimna i wilgotna skóra, wyraźna bladość, szybki płytki oddech, słaby i szybki puls, wysoka gorączka oraz objawy krwawienia, takie jak smoliste lub bordowe stolce. Mogą wskazywać na poważne zaburzenia krążenia lub wstrząs. Przy takim stanie nie czekaj na kolejny pomiar i nie próbuj samodzielnie korygować ciśnienia solą, kawą ani lekami.

Niskie ciśnienie połączone z bólem w klatce piersiowej lub dusznością wymaga pilnej oceny, nawet jeśli wcześniejsze pomiary były prawidłowe. Podobnie należy postąpić przy nagłym osłabieniu z objawami neurologicznymi, takimi jak zaburzenia mowy, asymetria twarzy lub niedowład.

Jak przygotować się do konsultacji i pomiarów?

Przed pomiarem odpocznij kilka minut i wykonuj badanie w podobnych warunkach. Nie interpretuj wyniku w oderwaniu od sytuacji: ważne jest, czy pomiar wykonano po wstaniu, wysiłku, posiłku, kąpieli, infekcji albo przyjęciu leku.

Jeśli objawy dotyczą konkretnej zmiany pozycji, zanotuj wartości w spoczynku oraz po wstaniu, zgodnie z zaleceniem lekarza. Dzienniczek pomaga zauważyć powtarzalność problemu, ale nie zastępuje badania i rozmowy ze specjalistą.