Niedoczynność tarczycy, jakie objawy mogą pojawić się na początku?

Jak zaczyna się niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy oznacza zbyt małą produkcję hormonów tarczycy. Wpływają one między innymi na przemianę materii, wykorzystanie energii, temperaturę ciała, pracę serca, mózgu i mięśni.

Początek choroby często jest powolny. Zmiany mogą narastać stopniowo, dlatego pierwsze sygnały łatwo przypisać niewyspaniu, stresowi, infekcji, zmianie trybu życia albo innemu problemowi zdrowotnemu.

Nie ma jednego objawu, który pozwalałby samodzielnie rozpoznać niedoczynność tarczycy. Większe znaczenie ma połączenie kilku dolegliwości, ich utrzymywanie się oraz stopniowe pogarszanie samopoczucia.

Wczesne objawy niedoczynności tarczycy

Zmęczenie, senność i spadek energii

Jednym z pierwszych sygnałów może być zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku. Pojawia się większa potrzeba snu, trudniej rozpocząć dzień, a zwykłe obowiązki wymagają więcej wysiłku niż wcześniej.

Może również pogorszyć się tolerancja wysiłku. Spacer, wejście po schodach lub aktywność, która wcześniej nie sprawiała trudności, zaczynają powodować wyraźne osłabienie. Takie objawy mają jednak wiele możliwych przyczyn, dlatego nie świadczą same w sobie o chorobie tarczycy.

Marznięcie i gorsza tolerancja wysiłku

Osoba z niedoczynnością tarczycy może odczuwać zimno silniej niż wcześniej, także wtedy, gdy inni nie potrzebują dodatkowego ubrania. Czasem towarzyszy temu uczucie spowolnienia i mniejsza chęć do ruchu.

Podobne dolegliwości występują między innymi przy niedokrwistości, niedoborach, niedosypianiu lub niskiej masie ciała. Istotne jest więc to, czy marznięcie pojawiło się razem z innymi objawami i utrzymuje się przez dłuższy czas.

Zaparcia, zmiany masy ciała i spowolnienie organizmu

Spowolnienie pracy przewodu pokarmowego może objawiać się zaparciami. U części osób występuje także przyrost masy ciała, choć nie jest on obowiązkowym ani charakterystycznym objawem u każdego pacjenta.

Na masę ciała wpływają również sposób odżywiania, aktywność, sen, leki, stres i inne choroby. Nagła lub wyraźna zmiana masy ciała wymaga oceny w szerszym kontekście, a nie przypisywania jej automatycznie tarczycy.

Sucha skóra, wypadanie włosów i obrzęk twarzy

Może pojawić się sucha, szorstka skóra oraz większa skłonność do łuszczenia. Niektóre osoby zauważają przerzedzenie lub przesuszenie włosów, a także ich większe wypadanie.

Przy bardziej nasilonych zaburzeniach mogą wystąpić obrzęki, szczególnie widoczne na twarzy, oraz chrypka. Zmiany skórne i włosów mogą mieć także związek z niedoborami, chorobami dermatologicznymi, hormonami lub działaniem leków.

Obniżony nastrój, problemy z pamięcią i koncentracją

Niedoczynność tarczycy może wiązać się z obniżonym nastrojem, wolniejszym myśleniem, trudnością w skupieniu uwagi i gorszą pamięcią. Niektóre osoby opisują to jako poczucie „mgły poznawczej”.

Takie objawy często towarzyszą także depresji, przewlekłemu stresowi, zaburzeniom snu, infekcjom lub przemęczeniu. Jeśli utrzymują się albo wpływają na pracę i codzienne funkcjonowanie, warto omówić je z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej.

Zaburzenia miesiączkowania i trudności z zajściem w ciążę

U części kobiet niedoczynność tarczycy może powodować zmiany cyklu miesiączkowego, obfitsze lub nieregularne krwawienia. Bywa też związana z trudnościami z zajściem w ciążę, choć przyczyny takich problemów mogą być różne.

W ciąży lub przy jej planowaniu podejrzenie zaburzeń czynności tarczycy wymaga szybkiego kontaktu z lekarzem. Zapotrzebowanie na hormony tarczycy może wtedy się zmieniać, a wyniki badań interpretuje się z uwzględnieniem ciąży.

Objawy początkowe a bardziej zaawansowane zaburzenia

Na początku częściej dominują objawy ogólne: zmęczenie, senność, marznięcie i spadek energii. Przy większym nasileniu niedoczynności mogą dołączyć wyraźne obrzęki, chrypka, większe spowolnienie psychoruchowe lub wolniejsza praca serca.

Nie należy traktować tego podziału jak schematu obowiązującego u każdego. Łagodna, tak zwana subkliniczna niedoczynność, może dawać niewiele objawów albo przebiegać bez wyraźnych dolegliwości.

Czy same objawy wystarczą do rozpoznania?

Nie. Zmęczenie, przyrost masy ciała, marznięcie, zaparcia czy wypadanie włosów są nieswoiste. Mogą występować przy niedokrwistości, zaburzeniach snu, depresji, niedoborach, infekcjach, przewlekłym stresie i wielu innych chorobach.

O potrzebie diagnostyki bardziej przemawia utrzymywanie się kilku objawów jednocześnie, ich narastanie oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie. Przydatne jest zapisanie, od kiedy trwają dolegliwości, jak często występują i czy pojawiły się po zmianie leków, chorobie lub dużym stresie.

Orientacyjne różnice między niedoczynnością a nadczynnością tarczycy nie służą do samodzielnego rozpoznania. Niedoczynność częściej wiąże się z marznięciem, sennością, zaparciami i możliwym przyrostem masy ciała, natomiast nadczynność z nietolerancją ciepła, potliwością, kołataniem serca, drżeniem rąk i chudnięciem.

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu niedoczynności tarczycy?

Podstawowym badaniem oceniającym czynność tarczycy jest zwykle TSH. Jeśli wynik jest nieprawidłowy albo objawy i sytuacja kliniczna tego wymagają, lekarz może zlecić także FT4, czyli wolną tyroksynę.

TSH i FT4 należy interpretować razem z zakresem referencyjnym konkretnego laboratorium, wiekiem, ciążą, przyjmowanymi lekami i chorobami towarzyszącymi. Samodzielne wyciąganie wniosków z pojedynczego wyniku może prowadzić do błędnej oceny.

W wybranych sytuacjach lekarz zleca przeciwciała przeciwtarczycowe, zwłaszcza gdy podejrzewa chorobę Hashimoto, czyli autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Dodatkowe badania zależą od wywiadu i badania pacjenta. Nie należy samodzielnie rozpoczynać, zmieniać ani odstawiać leczenia hormonalnego.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Umów wizytę u lekarza POZ, jeśli zmęczenie, senność, marznięcie, zaparcia, zmiany masy ciała, sucha skóra lub problemy z koncentracją utrzymują się, nasilają albo występują jednocześnie. Konsultacji wymagają również nowe zaburzenia miesiączkowania i problemy z zajściem w ciążę.

Przed wizytą przygotuj listę objawów, informacje o czasie ich trwania oraz spis przyjmowanych leków i suplementów. Jeśli masz wcześniejsze wyniki badań tarczycy, zabierz je ze sobą, ale nie interpretuj ich bez uwzględnienia aktualnego stanu zdrowia.

• Zanotuj, kiedy zaczęły się objawy i czy stopniowo narastają.
• Sprawdź, czy występują jednocześnie zmiany masy ciała, zaparcia, marznięcie, problemy skórne lub zaburzenia cyklu.
• Przygotuj informacje o ciąży, planowaniu ciąży, przebytych chorobach tarczycy i operacjach okolicy szyi.
• Powiedz lekarzowi o wszystkich lekach i suplementach, także tych stosowanych bez recepty.

Kiedy pilnie szukać pomocy?

Ciężka, nieleczona niedoczynność tarczycy bardzo rzadko może prowadzić do śpiączki hipometabolicznej. Nie jest to typowy obraz początkowej choroby ani konsekwencja zwykłego, przejściowego zmęczenia.

Natychmiast dzwoń pod 112 lub 999 przy utracie przytomności, zaburzeniach oddychania, ciężkim splątaniu, znacznym wychłodzeniu, bardzo wolnej pracy serca albo gwałtownym pogorszeniu stanu. W takiej sytuacji nie czekaj na planową wizytę i nie próbuj samodzielnie leczyć przyczyny.