Niedobór żelaza: jakie objawy może powodować?

Niedobór żelaza, jakie objawy może powodować?

Niedobór żelaza może dotyczyć przede wszystkim zapasów tego pierwiastka i przez pewien czas nie powodować żadnych wyraźnych objawów. Dolegliwości częściej pojawiają się wtedy, gdy niedobór się pogłębia albo rozwija się niedokrwistość, czyli stan, w którym organizm ma zbyt mało hemoglobiny do prawidłowego transportu tlenu.

Objawy nie są charakterystyczne wyłącznie dla niedoboru żelaza. Zmęczenie, zawroty głowy czy duszność mogą mieć także związek między innymi z zaburzeniami snu, infekcją, chorobami tarczycy, innymi rodzajami niedokrwistości lub chorobami przewlekłymi. Samo samopoczucie nie wystarcza więc do rozpoznania.

Najczęstsze objawy niedoboru żelaza

Jednym z pierwszych sygnałów bywa zmęczenie, brak energii i wrażenie, że codzienne czynności wymagają większego wysiłku niż wcześniej. Może pogorszyć się także tolerancja wysiłku, na przykład wejście po schodach powoduje szybsze zmęczenie, zadyszkę lub potrzebę odpoczynku.

Możliwe są bóle i zawroty głowy, uczucie oszołomienia oraz trudności z koncentracją. Część osób opisuje również gorszą pamięć, rozdrażnienie albo senność. Jeśli interesuje Cię szersza lista przyczyn takich dolegliwości, pomocny może być materiał o ciągłym zmęczeniu i senności.

Przy bardziej nasilonym niedoborze mogą wystąpić bladość skóry, uczucie zimna, zwłaszcza zimne dłonie i stopy, duszność oraz kołatanie serca. Kołatanie może być bardziej odczuwalne podczas wysiłku, ale jego nagłe lub bardzo silne wystąpienie wymaga odrębnej oceny, a nie przypisywania go automatycznie niedoborowi żelaza.

Mniej typowe objawy niedoboru żelaza

Objawy niedoboru żelaza nie zawsze dotyczą wyłącznie energii i wydolności. Możliwe jest wypadanie włosów, rozdwajanie lub łamliwość paznokci, a czasem ich zmiana kształtu. Mogą pojawić się także zajady, bolesny albo zmieniony zapalnie język oraz owrzodzenia w jamie ustnej.

Do mniej typowych sygnałów należą szumy uszne, zmiana odczuwania smaku i zespół niespokojnych nóg, czyli nieprzyjemne odczucia w nogach połączone z potrzebą poruszania nimi, szczególnie wieczorem lub w nocy. Żaden z tych objawów osobno nie potwierdza niedoboru, ponieważ każdy ma również inne możliwe przyczyny.

Charakterystycznym, choć niezbyt częstym objawem jest pica, czyli ochota na spożywanie substancji niejadalnych, na przykład lodu, papieru lub gliny. U dziecka niepokój powinny wzbudzić także nietypowe zachowania żywieniowe, rozdrażnienie, problemy z koncentracją albo wolniejsze tempo rozwoju.

Niedobór żelaza a niedokrwistość z niedoboru żelaza

Te pojęcia nie oznaczają dokładnie tego samego. Niedobór żelaza może początkowo polegać na stopniowym wyczerpywaniu zapasów, podczas gdy stężenie hemoglobiny pozostaje jeszcze prawidłowe. Niedokrwistość z niedoboru żelaza rozwija się wtedy, gdy niedobór wpływa już na produkcję krwinek czerwonych i transport tlenu.

Prawidłowa hemoglobina nie zawsze wyklucza wczesny niedobór żelaza. Wyniki trzeba oceniać razem z objawami, chorobami współistniejącymi i zakresem referencyjnym danego laboratorium.

Skąd bierze się niedobór żelaza?

Częstą przyczyną jest przewlekła utrata krwi. U osób miesiączkujących znaczenie mogą mieć obfite lub przedłużające się miesiączki. Niedobór może również pojawić się w ciąży, gdy zapotrzebowanie organizmu na żelazo wzrasta, albo przy diecie dostarczającej zbyt mało tego pierwiastka.

Inną możliwością są zaburzenia wchłaniania, między innymi związane z celiakią, chorobami jelit lub innymi problemami przewodu pokarmowego. Krwawienie z przewodu pokarmowego może mieć różne przyczyny, w tym chorobę wrzodową, stan zapalny, hemoroidy lub długotrwałe stosowanie niektórych leków przeciwzapalnych.

Przy dolegliwościach ze strony żołądka pomocny może być także artykuł ból żołądka na czczo, możliwe przyczyny.

U mężczyzny oraz u osoby po menopauzie niewyjaśniony niedobór żelaza lub niedokrwistość wymagają szczególnej uwagi. Nie oznacza to automatycznie poważnej choroby, ale powinno skłonić lekarza do poszukania źródła utraty krwi albo zaburzeń wchłaniania.

Jak sprawdzić, czy przyczyną objawów jest niedobór żelaza?

Podstawowym badaniem jest morfologia krwi. Lekarz może zlecić również ferrytynę oraz inne parametry gospodarki żelazowej. Zakres badań zależy od wieku, płci, ciąży, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków i charakteru objawów.

W razie potwierdzenia niedoboru potrzebne jest ustalenie jego przyczyny. Rozmowa może dotyczyć miesiączek, diety, objawów ze strony przewodu pokarmowego, stosowanych leków, krwawień oraz chorób wpływających na wchłanianie.

Nie zaczynaj samodzielnie stosować wysokich dawek żelaza tylko na podstawie zmęczenia lub pojedynczego wyniku. Nadmiar żelaza może szkodzić, a preparaty doustne często powodują nudności, zaparcia, bóle brzucha albo biegunkę. Leczenie powinno uwzględniać wyniki badań i przyczynę problemu.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Umów konsultację, jeśli zmęczenie utrzymuje się, pogarsza się tolerancja wysiłku, nawracają zawroty głowy albo pojawiają się bladość, wypadanie włosów i łamliwe paznokcie bez jasnej przyczyny. Konsultacji wymagają również obfite miesiączki, podejrzenie przewlekłej utraty krwi, nietypowe zachowania żywieniowe oraz objawy występujące u dziecka.

• Przygotuj listę objawów i zapisz, od kiedy trwają.
• Powiedz lekarzowi o obfitych miesiączkach, krwawieniach, zmianach stolca i dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego.
• Wymień wszystkie przyjmowane leki i suplementy, także preparaty stosowane bez recepty.
• Nie interpretuj samodzielnie ferrytyny ani hemoglobiny bez uwzględnienia zakresu laboratorium i całego obrazu klinicznego.

Kiedy pilnie szukać pomocy?

Natychmiastowej oceny wymagają duszność w spoczynku, ból w klatce piersiowej, omdlenie, bardzo nasilone kołatanie serca lub nagłe, znaczne osłabienie. Pilnej pomocy wymagają także smoliste stolce, widoczna krew w stolcu oraz obfite lub nieustępujące krwawienie.

Jeśli objawy są nagłe albo wskazują na zagrożenie zdrowia, dzwoń pod 112 lub 999. Nie zakładaj, że ich przyczyną jest wyłącznie niedobór żelaza, ponieważ podobne sygnały mogą towarzyszyć także innym stanom wymagającym szybkiego leczenia.