Nadczynność tarczycy: objawy, które powinny zwrócić uwagę

Nadczynność tarczycy, na czym polega i dlaczego daje tak różne objawy?

Nadczynność tarczycy oznacza, że gruczoł produkuje więcej hormonów tarczycy, niż organizm potrzebuje. Hormony te wpływają między innymi na przemianę materii, pracę serca, temperaturę ciała, trawienie i samopoczucie, dlatego objawy mogą dotyczyć kilku układów jednocześnie.

Obraz choroby zależy od jej przyczyny, nasilenia, wieku i ogólnego stanu zdrowia. Choroba Gravesa-Basedowa jest jedną z możliwych przyczyn nadczynności, ale te pojęcia nie oznaczają tego samego. Nadczynność opisuje stan nadmiaru hormonów, a choroba Gravesa-Basedowa jest konkretną chorobą, która może do niego prowadzić.

Nadczynność tarczycy, jakie objawy powinny zwrócić uwagę?

Na konsultację zasługuje kilka nowych, utrzymujących się lub narastających objawów, zwłaszcza gdy pojawiają się równocześnie. Nadczynności mogą towarzyszyć kołatanie serca, chudnięcie mimo prawidłowego albo większego apetytu, nadmierna potliwość, uczucie gorąca, drżenie rąk, niepokój oraz problemy ze snem.

Objawy ze strony serca i układu nerwowego

Serce może bić szybciej, mocniej albo nieregularnie. Część osób odczuwa kołatanie, rozdrażnienie, wewnętrzne napięcie i większą wrażliwość emocjonalną. Podobne objawy występują jednak przy stresie, napadach lęku, odwodnieniu, działaniu niektórych leków oraz zaburzeniach rytmu serca.

Drżenie rąk, trudność z wyciszeniem się i bezsenność mogą być wskazówką, szczególnie jeśli towarzyszą im potliwość, nietolerancja ciepła i spadek masy ciała. Samo drżenie lub niepokój nie pozwalają rozpoznać nadczynności.

Zmiany masy ciała, apetytu i pracy jelit

Typowe jest chudnięcie mimo niezmienionego albo zwiększonego apetytu, ale nie występuje ono u każdego. Prawidłowa masa ciała nie wyklucza choroby. Możliwe są także częstsze wypróżnienia lub biegunka.

Jeśli zmiana masy ciała jest szybka, niezamierzona albo towarzyszy jej wyraźne osłabienie, warto zanotować jej czas trwania i omówić ją z lekarzem. Przyczyną mogą być również choroby przewodu pokarmowego, infekcje, stres lub inne zaburzenia hormonalne.

Potliwość, nietolerancja ciepła i zmiany skórne

Nadczynność może powodować nadmierną potliwość i gorszą tolerancję wysokiej temperatury. Skóra bywa cieplejsza i bardziej wilgotna, a włosy mogą stać się cieńsze, łamliwe lub nadmiernie wypadać.

Osłabienie mięśni, zmęczenie i problemy ze snem

Pobudzenie nie wyklucza zmęczenia. Organizm pracujący w przyspieszonym tempie może prowadzić do osłabienia mięśni, mniejszej tolerancji wysiłku i wyczerpania, mimo trudności z zasypianiem.

Samo zmęczenie jest objawem nieswoistym. Jeśli dominuje senność i brak energii, przydatne może być także porównanie z informacjami o ciągłym zmęczeniu i senności, ponieważ przyczyną bywają między innymi zaburzenia snu, niedokrwistość, infekcje i choroby przewlekłe.

Objawy w obrębie szyi, oczu i włosów

Tarczyca może się powiększyć, powodując wole, uczucie pełności w szyi albo dyskomfort przy zapinaniu kołnierzyka. Niektóre osoby zauważają także wypadanie lub łamliwość włosów.

Objawy oczne, takie jak ból za oczami, obrzęk powiek, uczucie piasku pod powiekami lub wytrzeszcz, są szczególnie związane z chorobą Gravesa-Basedowa. Nie występują przy każdej postaci nadczynności tarczycy.

Zaburzenia miesiączkowania, płodności oraz objawy w ciąży i po porodzie

Nadczynność może wiązać się z zaburzeniami miesiączkowania i płodności. U osób starszych przebieg bywa mniej typowy: zamiast wyraźnego pobudzenia mogą dominować osłabienie, gorszy apetyt, wycofanie z kontaktów albo objawy przypominające depresję.

Ciąża i okres po porodzie wymagają indywidualnej oceny, ponieważ zmieniają się zarówno objawy, jak i interpretacja badań. Przy planowaniu ciąży, jej potwierdzeniu lub w połogu należy skontaktować się z lekarzem i nie odstawiać samodzielnie leków ani nie rozpoczynać suplementacji jodem.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Umów konsultację, jeśli przez kilka dni lub tygodni utrzymują się kołatanie serca, drżenie rąk, potliwość, nietolerancja ciepła, bezsenność, chudnięcie, biegunki albo osłabienie. Pierwszym kontaktem może być lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, który zdecyduje, czy potrzebna jest konsultacja endokrynologiczna.

Przed wizytą pomocne będzie przygotowanie krótkiej listy:

• objawy, data ich początku i sytuacje, w których się nasilają;
• zmiany masy ciała, apetytu, snu oraz częstości wypróżnień;
• pomiary tętna, jeśli były wykonywane, bez obsesyjnego monitorowania;
• wszystkie leki, suplementy i preparaty zawierające jod;
• choroby tarczycy w rodzinie oraz informacja o ciąży lub połogu.

Kiedy pilnie szukać pomocy?

Nagłe, znaczne pogorszenie stanu ogólnego może oznaczać przełom tarczycowy, czyli stan nagły. Bardzo szybkie bicie serca połączone z wysoką gorączką, silnym pobudzeniem lub splątaniem, nasilonym osłabieniem, wymiotami albo utratą przytomności wymaga natychmiastowego telefonu pod 112 lub 999.

Nie należy czekać na planową wizytę ani samodzielnie oceniać, czy objawy spełniają określone kryteria. Jeśli osoba przyjmująca leki przeciwtarczycowe ma gorączkę, długotrwały ból gardła, wyraźne osłabienie, łatwo się siniaczy, ma ból brzucha lub żółtaczkę, powinna pilnie skontaktować się z lekarzem, ponieważ mogą to być działania niepożądane leczenia.

Jak diagnozuje się nadczynność tarczycy?

Same objawy nie wystarczą do rozpoznania. Lekarz zwykle zleca badanie TSH oraz wolnej tyroksyny, czyli FT4. W określonych sytuacjach sprawdza się także T3. Niskie TSH może wskazywać na nadczynność, ale nie określa jej przyczyny i nie jest samodzielną diagnozą.

Wyniki interpretuje się razem z objawami, lekami, innymi chorobami, ciążą oraz zakresem referencyjnym konkretnego laboratorium. Dalsza ocena może obejmować przeciwciała TRAb, USG tarczycy lub scyntygrafię. Dobór badań zależy od sytuacji klinicznej.

Najczęstsze pytania o objawy nadczynności tarczycy

Objawy mogą wyglądać podobnie do stresu, niewyspania, niedokrwistości czy infekcji. Dlatego znaczenie ma ich połączenie, czas trwania oraz wyniki badań, a nie jeden sygnał odczytywany w oderwaniu od reszty.